Obraz bia這stockiego Marca 1968 r. w aktach Komitetu Wojew鏚zkiego
Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w Bia造mstoku

Zapraszamy do obejrzenia wystawy:


Mija kolejna, 40. rocznica Marca 1968. Bezpo鈔ednim przyczyn wydarze Marca 1968 r. by這 zdj璚ie ze sceny Teatru Narodowego „Dziad闚” Adama Mickiewicza w re篡serii Kazimierza Dejmka. Sztuk wystawiono dla uczczenia 50. rocznicy wybuchu wielkiej socjalistycznej rewolucji pa寮ziernikowej, za sam re篡ser by w闚czas cz這nkiem PZPR. Inscenizacja wywo造wa豉 jednak silne reakcje publiczno軼i, kt鏎a we fragmentach dramatu Adama Mickiewicza dostrzega豉 aluzje do 闚czesnej sytuacji w Polsce. Na antysowiecki wyd德i瘯 przedstawienia oburzony by W豉dys豉w Gomu趾a. Jednocze郾ie w Komitecie Centralnym Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej trwa豉 zaciek豉 walka o w豉dz. W rozgrywki te og馧 student闚 w Polsce nie by wtajemniczony. W zdj璚iu „Dziad闚” studenci widzieli zamach na swobod wypowiedzi artystycznej, protestowali wi璚 przeciwko niemu.

8 marca 1968 r. studenci Uniwersytetu Warszawskiego zorganizowali manifestacj. Zosta豉 ona brutalnie rozbita przez „aktyw robotniczy” (w rzeczywisto軼i przez przebranych cz這nk闚 Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej i funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej). Wie軼i z Warszawy zacz窸y oficjalnie dociera Bia貫gostoku (miasta licz帷ego oko這 160 tysi璚y mieszka鎍闚, s豉bo uprzemys這wionego i prowincjonalnego, ze s豉bym 鈔odowiskiem inteligenckim) dopiero 13 marca 1968 r. „Gazeta Bia這stocka” przedstawia豉 oficjalny obraz wydarze w stolicy. Komitet Wojew鏚zki Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej ju wcze郾iej zorganizowa spotkania cz這nk闚 PZPR z powiat闚 i przewodnicz帷ych Prezydi闚 Rad Narodowych. Informowano ich o przygotowywanych przez wrogie o鈔odki niepokoj闚 i przewrotu.

13 marca 1968 r. odby si du篡 wiec aktywu m這dzie穎wego Zwi您ku M這dzie篡 Socjalistycznej, Zwi您ku M這dzie篡 Wiejskiej, Zwi您ku Harcerstwa Polskiego i Zrzeszenia Student闚 Polskich, na kt鏎ym wystosowano list do Zarz康u G堯wnego Zwi您ku Literat闚 Polskich. Domagano si usuni璚ia z ZLP Paw豉 Jasienicy, kt鏎ego oskar瘸no, i po zako鎍zeniu II wojny 鈍iatowej, jako cz這nek „bandy” „ㄆpaszki” bra udzia w mordowaniu mieszka鎍闚 Bia這stocczyzny /Pawe Jasienica (Lech Beynar) – wybitny historyk, autor m. in.: Polska Piast闚, Polska Jagiellon闚, Rzeczpospolita Obojga Narod闚 by 穎軟ierzem V Brygady Wile雟kiej Armii Krajowej dowodzonej przez majora Zygmunta Szendzielarza „ㄆpaszka”. 17 kwietnia 1945 r. V Brygada zaj窸a Narewk, gdzie rozstrzelane zosta造 3 osoby wskazane przez miejscow siatk AK za wsp馧prac z komunistycznymi w豉dzami. Pawe Jasienica by prze郵adowany przez 闚czesne w豉dze, szczeg鏊nie zaciekle atakowany przez W豉dys豉wa Gomu趾 od marca 1968 r. po swych wyst徙ieniach w obronie kultury narodowej i represjonowanych student闚. Zmar 19 sierpnia 1970 prze篡wszy 61 lat/. Pod tre軼i listu podpisywali si te pracownicy r騜nych zak豉d闚 pracy i pracownicy obydwu bia這stockich uczelni oraz nauczyciele. Wszyscy pracownicy naukowo-dydaktyczni Wy窺zej Szko造 In篡nierskiej poparli stanowisko PZPR. W kilka dni p騧niej z podobn inicjatyw wyst徙ili pracownicy i aktywi軼i organizacji m這dzie穎wych studi闚 nauczycielskich.

13-14 marca 1968 r. we wszystkich powiatach zorganizowano narady czo這wego aktywu partyjnego, aktywu gminnego, cz這nk闚 partii w wi瘯szych zak豉dach pracy, pracownik闚 administracyjnych, dyrektor闚 szk馧 鈔ednich i zawodowych.

Nakazano czujno嗆 w Komendzie Wojew鏚zkiej MO. Szczeg鏊n „opiek” otoczono student闚 (w Bia造mstoku istnia豉 wtedy Akademia Medyczna, Wy窺za Szko豉 In篡nierska oraz trzy studia nauczycielskie). „Opiekunowie” wyznaczeni przez PZPR donosili, i studenci wykazali niedostateczn odporno嗆 na wp造wy informacji poprzez s逝chanie „dywersyjnych” audycji radia „Wolna Europa”. Notowano szereg negatywnych wypowiedzi o post瘼owaniu w豉dz. Pojawi造 si ulotki i napisy na murach Akademii Medycznej popieraj帷e dzia豉nia student闚 w Warszawie. Reakcja w豉dz uczelni wobec student闚 nawo逝j帷ych do solidarno軼i z kolegami ze stolicy by豉 ostra (przeprowadzono z nimi rozmowy ostrzegawcze i zagro穎no relegowaniem z uczelni).

Pracownicy Wy窺zej Szko造 In篡nierskiej jedni z pierwszych w kraju wystosowali apel do pracownik闚 nauki wy窺zych uczelni w Polsce o czynne przeciwstawianie si ekscesom. Apel podpisali wszyscy pracownicy naukowi.

Represje ze strony w豉dz dotkn窸y kilkunastu bia這stockich student闚. W Komendzie Wojew鏚zkiej MO przes逝chano 11 student闚. Po rozmowach przes豉no do w豉dz Akademii Medycznej o relegowanie z uczelni nast瘼uj帷ych student闚: Stanis豉wa B鏎awskiego, Jerzego Prusi雟kiego i Jerzego Saczka. Zarzucono im solidaryzowanie si z wyst徙ieniami student闚 z Warszawy, autorstwo wrogich napis闚 na murach Akademii, podwa瘸nie sojuszu z ZSRR.

W豉dze partyjne stwierdza造, i pracownicy naukowi pochodzenia 篡dowskiego nie ujawniali swych pogl康闚, gdy wp造w na ich postaw wywar造 represje, kt鏎e dotkn窸y profesora Jakuba Chlebowskiego – kierownika Katedry i Kliniki Chor鏏 Wewn皻rznych AM. Za proizraelskie i proameryka雟kie wypowiedzi zosta zwolniony ze wszystkich funkcji spo貫cznych. Komitet Wojew鏚zki PZPR wnioskowa o usuni璚ie go z funkcji kierownika Katedry. W豉dze szykanowa造 tak瞠 Janusza Lesi雟kiego – kierownika Katedry Dermatologii.

Wojew鏚zka Komisja Kontroli Partyjnej wykluczy豉 niekt鏎ych aktywist闚 partyjnych z PZPR za np. proizraelskie pogl康y. Na wystawie prezentujemy ciekawe dokumenty wykluczenia z szereg闚 PZPR Soni Rogowskiej (R霩awskiej), kt鏎a od 1944 r. by豉 cz這nkiem Polskiej Partii Robotniczej, a potem PZPR i pracownikiem Bia這stockiego Wojew鏚zkiego Urz璠u Bezpiecze雟twa Publicznego. Od 1 czerwca 1950 r. pe軟i豉 funkcj naczelnika Wydzia逝 V Wojew鏚zkiego Urz璠u Bezpiecze雟twa Publicznego w Bia造mstoku. Od 1 kwietnia 1952 r. naczelnika Wydzia逝 X WUPB w Bia造mstoku, inspektora ds. Szkolenia zawodowego WUBP w Bia造mstoku, od 28 listopada 1956 r. naczelnik Wydzia逝 Ewidencji Operacyjnej /Wydzia逝 C (SB) Komendy Wojew鏚zkiej Milicji Obywatelskiej w Bia造mstoku. Zwolniona zosta豉 ze s逝瘺y 30 wrze郾ia 1962 r. w stopniu majora MO. /Twarze bia這stockiej bezpieki. Obsada stanowisk kierowniczych Urz璠u Bezpiecze雟twa i S逝瘺y Bezpiecze雟twa w Bia造mstoku. Informator Personalny, pod red. Piotra ζpi雟kiego, Bia造stok 2007, s. 210/

W kilku miastach wojew鏚ztwa (Szczuczyn, Bia造stok, August闚) pojawi造 si ulotki nawo逝j帷e do solidaryzowania si ze studentami Warszawy, wyst瘼owania przeciw komunistom, niszczenia surowc闚. W zwi您ku z tym na ulicach Bia貫gostoku pojawi造 si wzmocnione patrole MO. Nie zapobieg造 one jednak temu, i na ulicach miasta pojawi造 si ulotki pisane odr璚znie o tre軼i „w partii pe軟o cham闚”. Ulotki pojawi造 si tak瞠 w Pa雟twowym Szpitalu Klinicznym.

W tym czasie w豉dze partyjne organizowa造 w ca造m wojew鏚ztwie mas闚ki i zebrania, na kt鏎ych popierano polityk partii i rz康u. W rezolucjach dyktowanych przez cz這nk闚 partii domagano si szybkiego przywr鏂enia porz康ku, natychmiastowego wyci庵ni璚ia konsekwencji s逝瘺owych wobec organizator闚 zaj嗆, przy r闚noczesnym podkre郵eniu, 瞠 w豉dze partyjne zbytu d逝go tolerowa造 dzia豉lno嗆 grup syjonistycznych i poszczeg鏊nych ludzi przeciwstawiaj帷ych si s逝sznej linii reprezentowanej przez PZPR. Ciekawym dokumentem jest rezolucja sformu這wana na szkoleniu bibliotekarzy w Wysokiem Mazowieckiem, na kt鏎ej Maria Syska w odr璚znym zapisku wyrazi豉 poparcie protestuj帷ym studentom.

W zbiorach Archiwum Pa雟twowego znajduje si ponad 60 takich rezolucji. Zosta造 one podobnie jak i inne dokumenty archiwalne obrazuj帷e wydarzenia Marca 1968 r. opublikowane na stronie internetowej Archiwum. ㄠcznie opublikowanych zosta這 ponad 250 dokument闚 obrazuj帷ych tamte wydarzenia.

Wi璚ej informacji nt. wydarze Marca 1968 r. mo積a odnale潭 w nast瘼uj帷ych publikacjach:

Marek Kietli雟ki, Bia造stok na zakr皻ach PRL 1956-1976, „Gryfita” 2000, nr 22, s. 15-20.

Joanna Sadowska, Marzec 1968 w Bia造mstoku, „Studia Podlaskie”, Tom XII z 2003

Marek Kietli雟ki

 

[poprzednia strona]